Rooms-Katholieke H. Willibrorduskerk. 

N.B.: De informatie hier betreft het kerkgebouw en de geschiedenis daarvan.
Voor de huidige Willibrordusparochie van Hooge Zwaluwe klik hier.

Het kerkgebouw werd in 1865 gebouwd, na veel gestoei over de locatie keuze: Helkant of Hooge Zwaluwe. De architect is onbekend, de archieven spreken van een plaatselijk kundig timmerman. 

Bijzonder aan het gebouw zijn de “zwevende”sluitstenen in het kruisgewelf: ondersteunende pilaren in deze neogotische zaalkerk ontbreken. Het gewelf is via trekstangen aan het dak opgehangen (zie kap constructie).

  Uit de geschiedenis van de St. Willibrorduskerk in Hooge Zwaluwe

Op 12 november 1865 werd de kerk in gebruik genomen. De kosten van het kerkgebouw waren begroot op 14.207,72 gulden.

Aanvankelijk was het een rectoraatskerk, dit is een bijkerk, van Lage Zwaluwe. Op 29 januari 1867 werd het een zelfstandige parochie, door een besluit van Koning Willem III. De pastoor had toen een jaarwedde van 400 gulden.

Het was de bedoeling aan de nieuwe kerk de naam te verbinden van Canisius. Dit werd niet toegestaan omdat Canisius 'nog maar' zalig verklaard was! De altaarsteen werd gezalfd met relikwieën van Amantius en Euchachius.
In 1877 werden twee zijaltaren gebouwd: het ene toegewijd aan Maria, het andere aan Gerlachus.

Rond 1920 worden heel wat herstellingen en verfraaiingen aan en in de kerk verricht: kerkramen (fl 7.00), eiken houten kerkstoelen ( fl 15 per stuk), verhogen, met 3,36 m, en versterken van de toren, elektrische leidingen in pastorie en kerk, schildering van muren, houtwerk van deuren en banken, vervangen van het primitieve houten tabernakel door een ''brandkast-tabernakel'(fl 855).

In 1952 vond weer een grootse herinrichting van de kerk plaats: een nieuw altaar. Muurschilderingen verdwenen omdat de kerk helemaal opnieuw werd gewit, de daken nagezien, ...

De preekstoel

In 1959 was de preekstoel aan grondig herstel toe. De preekstoel is afkomstig uit Zevenbergschehoek, en stamt uit het midden der 18^e eeuw. In 1961 werd de restauratie goedgekeurd door de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. In 1962 besluit de gemeente Hooge en Lage Zwaluwe een bedrag van fl 560,- bij te dragen, de provincie draagt bij in 16% der subsidiabele kosten. 
Een ijzeren voet werd aangebracht, waarschijnlijk voor de stabiliteit (Wellicht heeft onder de preekstoel eerst een biechtstoel gestaan, zoals dat soms ook in België voorkomt. Onduidelijk is waar die biechtstoel is gebleven.)

In 1965 werd begonnen met de bouw van een nieuwe pastorie.

Herstel van het kerkgebouw

In 1969 vermeldt het bouwkundig rapport van het bisdom dat de kerk hoognodig gerestaureerd moest worden! Bovendien is het orgel versleten, dus verkopen of herstellen! In 1976 werd begonnen met de herstelling van de kerk; zij was toen enkele maanden gesloten, zodat de katholieken toen moesten 'kerken' in de Nederlands Hervormde kerk van Hooge Zwaluwe.
Er werden 'nieuwe' kerkbanken geplaatst, overgenomen uit de gesloopte St. Jozefskerk te Breda.

In 1978 werd weer een nieuw altaar geplaatst. Het beeldhouwwerk is van N. Steenbergen uit Oosterhout; de relikwieën uit het vroegere hoofdaltaar zijn in het nieuwe altaar ingemetseld.

Het beeld van Gerlachus ging naar het Breda's Museum. Vooral Gerlachus (zie hier voor meer informatie), die beschermde tegen besmettelijke ziekten onder het vee, trok veel bedevaartgangers in de Pinkstertijd. Ze kwamen uit de verre omtrek van Hooge Zwaluwe om de relikwie van Gerlachus te vereren. (In 1939 waren meer dan 200 jonge boeren uit de omtrek aanwezig in de mis van 8 uur op de 2e Pinksterdag, in de namiddag waren er talrijke boerinnen uit de omtrek!)

In het zij-altaar staat nu het beeld van Willibrordus.

Het orgel

Het oorspronkelijke orgel met een front uit 1800, was in 1867 gekocht van de parochie in Terheijden. Het heeft dienst gedaan tot in 1930; daarna werd een mechanisch orgel, gebouwd in 1830, van de St. Annakerk te Breda gekocht voor fl 2.250. Het front uit 1800 werd niet vervangen.  Inmiddels is het orgel volledig hersteld. Voor meer details: klik hier.

De luidklok

De klok (diameter 53,5 cm, gewicht ongeveer 100 kg, gemaakt in 1817, werd op 3 februari 1942 uit de toren verwijderd en door de Duitsers als 'alarmklok' naar Waspik gevoerd. Op27 juli 1945 werd ze weer in Hooge Zwaluwe geluid!

Zie hier voor architectonische beschrijving van het kerkgebouw.

(Bron: De katholieke kerk van Hooge Zwaluwe 1865-1987, door Dhr. Jan Buitkamp)

Plattegrond: Kerken in het Bisdom Breda (074) ©2004 Ton van Nijnatten, Steenbergen